SEKSUALNE ZDROWIE Co to jest HIV i jak uchronić się przed AIDS?

Mezoterapia dla facetów
Styczeń 11, 2018

Co to jest HIV?

HIV, czyli human immunodeficiency virus to po polsku ludzki wirus nabytego niedoboru odporności. Każdy organizm posiada układ immunologiczny, czyli odpornościowy. Jego zadaniem jest ciągła walka z atakującymi nasze ciało wirusami, bakteriami, czy toksynami. Jeśli dojdzie do zakażenia HIV, wirus powoli osłabia nasz układ odpornościowy. Człowiek zakażony HIV staje się znacznie bardziej podatny na zakażenia innymi wirusami i bakteriami.

Czy zakażenie HIV można rozpoznać po objawach?

We wczesnej fazie zakażenia HIV po około 4-6 tygodniach od zakażenia mogą się pojawić objawy tzw ostrej choroby retrowirusowej. Najczęściej przypominają one po prostu infekcję grypopodobną, stąd większość osób nie kojarzy ich z zakażeniem HIV, chyba, że są świadome ryzykownego zachowania seksualnego lub innej sytuacji, która mogła doprowadzić do zakażenia HIV. Po ustąpieniu tych objawów przez długi czas (kilka lat zwykle) osoba zakażona czuje się całkowicie zdrowo, ale w miarę pogarszania się stanu układu odpornościowego mogą się pojawiać częstsze infekcje, osłabnie, czasem nieuzasadnione gorączki. W chwili gdy układ odpornościowy jest bardzo zniszczony zakażonemu grozi rozwój AIDS - stanu, w którym rozwija się ciężka choroba współistniejąca z zakażeniem tzw. choroba wskaźnikowa. Są to ciężkie zapalenia płuc, niektóre specyficzne nowotwory lub inne infekcje. Zatem odpowiadając na pytanie żadnych objawów w przebiegu zakażenia przez długi czas może nie być i tylko wykonanie badania pozwala na jego wykrycie.

Czy w XXI w. opanowano już problem zakażeń HIV?

Epidemia zakażeń HIV trwa już od ponad 30 lat. Oczywiście dziś poziom wiedzy zarówno specjalistów jak i społeczeństwa jest znacznie większy, niż w XX wieku, jednak trzeba pamiętać, że nieleczone zakażenie HIV nadal prowadzi do śmierci. Liczba osób zakażonych HIV stale rośnie zarówno na świecie jak i w Polsce. Na świecie każdego dnia zakaża się HIV ponad 7 tys. Nowych osób, a około 5 tys. osób umiera z przyczyn związanych z HIV i AIDS. W Polsce do końca grudnia 2016 roku zarejestrowano 21 148 przypadków zakażenia HIV. Dla porównania, rok wcześniej było to 19 805 osób, czyli aż 1343 wykryte zakażenia rocznie więcej. Służby epidemiologiczne i specjaliści zajmujący się HIV oraz AIDS szacują jednak, że faktycznie zakażonych może być około 30 – 40 tys. osób. Musimy zatem mieć świadomość, że osoby które nie wiedzą o swoim zakażeniu HIV stanowią źródło większości nowych zakażeń. Dotyczy to przede wszystkim osób w wieku 20-30 lat, mężczyzn mających kontakty seksualne z mężczyznami, ale także kobiet i mężczyzn heteroseksualnych (również w stałych związkach).

HIV i AIDS to to samo?

Zdecydowanie trzeba rozróżnić te dwie jednostki chorobowe. HIV – przypomnijmy – jest wirusem powodującym niedobór odporności. HIV może prowadzić do zachorowania na AIDS. Naukowo udowodniono, że HIV wywołuje AIDS. Oczywiście nie musi, jeśli leczenie zakażenia HIV rozpocznie się zanim rozwinie się AIDS. Choroby wskaźnikowe związane z AIDS mogą stanowić zagrożenie dla życia pacjenta. AIDS czyli acquired immunedeficiency syndrome - nabyty zespół niedoboru odporności. to końcowy etap nieleczonego zakażenia HIV. AIDS jest określany jako zespół chorób atakujących osoby zakażone HIV. Zalicza się do niego różne infekcje i różne typy nowotworów. AIDS występuje po wielu latach trwania infekcji HIV u osób, które o swoim zakażeniu nie wiedzą, ponieważ nie zbadały się pod tym kątem albo wiedzą, ale z przyczyn natury psychologicznej nie zgłosiły się do leczenia zakażenia, przerwały leczenie zakażenia. Osoby, które wiedzą o swoim zakażeniu HIV mogą zostać objęte nowoczesną terapią antyretrowirusową, która zapobiega postępującemu niszczeniu układu odpornościowego, które prowadzi do AIDS. Dlatego tak ważna jest wczesna diagnostyka. Aby była ona była możliwa, musimy pamiętać o robieniu testów na HIV (ale także na inne choroby przenoszone drogą płciową) zawsze kiedy wystąpi sytuacja, które może narażać nas na to zakażenie.

Jak można zakazić się HIV?

Wirus HIV przenosi się poprzez krew, kontakty seksualne oraz z zakażonej HIV matki na jej dziecko. W ciągu ostatnich 25 lat badań nad HIV nie poznano innych, nowych dróg przenoszenia tego wirusa.Zacznijmy od kontaktów seksualnych. Największe ryzyko zakażenia wirusem HIV niesie ze sobą seks analny bierny bez zabezpieczenia, następnie seks analny czynny, waginalny i oralny bierny (receptywny) Ryzyko zakażeń przy kontaktach analnych nie dotyczy jedynie mężczyzn (homoseksualnych i biseksualnych -MSM) uprawiających seks z mężczyznami. Wbrew przekonaniom osoby heteroseksualne często uprawiają seks analny a ich bezwględna liczba jest zdecydowanie wyższa niż liczba MSM, stąd ryzyko zakażenia tą drogą nie ogranicza się jedynie do ryzykownych kontaktów analnych MSM. Waginalne kontakty seksualne również niosą za sobą ryzyko zakażenia HIV. Ryzyko to jest większe dla kobiety współzyjącej z zakażonym mężczyzną, niż dla mężczyzny współżyjącego z zakażoną kobietą. Poziom ryzyka związanego z zakażeniem HIV w trakcie kontaktów seksualnych jest pochodną powierzchni śluzówek narażonych na kontakt z zakażonym materiałem i objętości zakażonego materiału oraz ilości wirusa w danym materiale.

Warto też dodać, że seks podczas miesiączki zwiększa ryzyko zakażenia HIV zarówno kobiety, jak i mężczyzny: ryzyko zakażenia mężczyzny podczas kontaktu z partnerką HIV+ podczas menstruacji jest ponad trzykrotnie większe, niż podczas kontaktu z tą samą partnerką w innej części cyklu kobiety. I uwaga: bardziej narażone na zakażenie HIV są kobiety po menopauzie, zaś w badaniach doświadczalnych potwierdzono, iż estrogeny zmniejszają ryzyko infekcji. Jest to bardzo istotne, ponieważ kobiety po okresie płodności często zapominają o stosowaniu prezerwatywy, która niestety w świadomości części społeczeństwa, szczególnie starszego, zapominającego o chorobach przenoszonych droga płciową, jest jedynie środkiem antykoncepcyjnym.Wbrew przekonaniom, niektórych środowisk także seks oralny receptywny nie jest bezpieczny pod kątem zakażenia HIV, a szczególnie narażenie śluzówek jamy ustnej na kontakt z obfitym wytryskiem nasienia do ust. W preejakulacie stężenie HIV jest mniejsze, niż w nasieniu, jednak wyniki badań potwierdzały w nim obecność wirusa. Badacze kanadyjscy sugerują, że ryzyko przeniesienia zakażenia, także HIV, w kontaktach oralnych jest większe, kiedy penetrujący mężczyzna dokonywał wcześniej piercingu genitaliów, gdyż obecność metalowego kolczyka może powodować przebiegający niezauważalnie stan zapalny. Należy też pamiętać, że wirus HIV może się przenieść podczas używania tych samych gadżetów seksualnych podczas seksu, a także podczas kontaktów seksualnych (pochwowych i analnych) z kilkoma osobami, używając tej samej prezerwatywy.

Poza kontaktami seksualnymi ryzyko zakażenia HIV przy narażeniu na kontakt uszkodzonej skóry lub śluzówek z zakażoną HIV krwią. Aby zapobiec temu ryzyku w placówkach służby zdrowia używany jest sprzęt jednoazowy lub sterylizowana, a krew i materiały krwiopochodne do przetoczeń pochodzą od szczegółowo przebadanych w tym kierunku dawców. Drogą krwi najczęściej zakażają się osoby stosujące narkotyki dożylne i dzielące się między sobą igłami czy strzykawkami, obserwowane są również zakażenia na siłowniach związane ze stosowaniem zanieczyszczonego sprzętu do podawania sobie różnego rodzaju substancji dopingujących (nawiasem mówiąc często bardzo toksycznych_. Trzecią grupą sytuacji niosących ze sobą ryzyko zakażenia HIV to przeniesienie wirusa z matki na dziecko, do którego najczęściej dochodzi w trakcie porodu, kiedy poobcierana skóra dziecka ma kontakt z krwią matki. Dlatego wszystkie kobiety planujące ciąże i ich partnerzy powinni wykonywać testy na HIV, a rekomendacje mówią dodatkowo o dwukrotnym wykonywaniu testów w trakcie samej ciąży.

W jakich sytuacjach nie można zakazić się HIV?

Ryzyka zakażenia HIV nie ma podczas codziennych kontaktów zawodowych czy towarzyskich, np. poprzez używanie tych samych sztućców, czy toalety. HIV ginie poza organizmem człowieka: po 30 minutach w wysokiej temperaturze, jest też wrażliwy na powszechnie stosowane środki dezynfekujące zawierające związki chloru. Nie można się też zakazić się HIV przez pocałunki, ponieważ ślina nie jest traktowana jako materiał zakaźny. Trzeba jednak pamiętać, że jest nim krew, która może znajdować się w ślinie, kiedy błony śluzowe jednej z osób są uszkodzone – mówimy tu jednak o znacznej, widocznej domieszce krwi. Nie można się zakazić wirusem HIV przez pływanie w tym samym basenie, dzielenie się jedzeniem, wspólne korzystanie z naczyń i książek. Przy zachowaniu podstawowych zasad higieny, można bez obaw mieszkać i pracować razem z osobą seropozytywną. HIV nie można zakazić się od zwierząt, w tym komarów i innych owadów krwiopijnych.

Czy HIV ma objawy?

Około dwóch tygodni od zakażenia, najczęściej po 4-6 tygodniach mogą pojawić się pierwsze objawy infekcji HIV, chociaż nie zawsze tak się dzieje. Jeśli jednak objawy wystąpią, przypominają przeziębienie, grypę, czy zapalenie gardła. Dlatego tak łatwo je przeoczyć lub zlekceważyć. Nawet jeśli nasilenie dolegliwości jest tak duże, że wymaga pomocy lekarza, rozpoznanie zakażenia HIV jest bardzo trudne, gdyż w tym czasie nie ma jeszcze przeciwciał anty-HIV w organizmie osoby zakażonej a jeśli osoba zakażona nie wskaże na związek objawów z ryzykowną sytuacją to lekarz nie powodów tego weryfikować.. Okres ten to ostra infekcja retrowirusowa. W tym czasie liczba limfocytów CD4 (komórek układu odpornościowego zakażanych przez HIV) obniża się, a ilość wirusa krążącego w organizmie gwałtownie wzrasta. Organizm podejmuje walkę z zakażeniem, zaczyna produkować przeciwciała anty-HIV, próbując zwalczać zakażenie, liczba limfocytów CD4 wzrasta, ale zwykle nie do takich wartości, jak przez zakażenie ma ilość wirusa HIV w organizmie zmniejsza się. Objawy ostrej (pierwotnej) infekcji retrowirusowej ustępują same, po około 2 tygodniach, niezależnie od tego, czy były próby leczenia. Po fazie ostrej choroby retrowirusowej następuje wieloletni okres zakażenia bez objawów klinicznych. Jest to okres bezobjawowego zakażenia, który może trwa zwykle kilka lat ale znane są przypadki bardzo szybkiego postępowania procesu w kierunku AIDS – 1-2 lata oraz przypadki bardzo długiego rozwoju zakażenia przez kilkanaście do ponad 20 lat. Mimo że osoba zakażona HIV przez długi czas czuje się zupełnie zdrowa, przez wszystkie te lata liczba komórek CD4 obniża się, z różną szybkością u różnych osób. Jeśli we właściwym czasie nie zastosuje się leczenia antyretrowirusowego, może obniżyć się tak bardzo, że organizm nie będzie już w stanie bronić się przed niektórymi chorobami – tak zwanymi infekcjami oportunistycznymi, które nie zagrażają osobom ze sprawnym układem immunologicznym, a także niektórymi nowotworami. Po latach trwania zakażenia HIV pojawiają się objawy kliniczne. mogą pojawić się objawy związane z upośledzeniem odporności , takie jak przewlekłe, utrzymujące się ponad miesiąc biegunki lub gorączka, której przyczyny nie udaje się ustalić, a także szybki – nieplanowany – spadek wagi ciała. W końcowych fazach zakażenia HIV – czyli AIDS objawy zależą przede wszystkim od rodzaju choroby wskaźnikowej – infekcji oportunistycznej czy nowotworu, który rozwinął pacjent. Największy poziom wiremii znajduje się we krwi osób żyjących z HIV w pierwszych tygodniach zakażenia, kiedy testy w kierunku obecności przeciwciał anty-HIV są jeszcze ujemne, znacznie niższy jest w bezobjawowym stadium zakażenia, a następnie znowu wzrasta u osób w zaawansowanych stadiach upośledzenia odporności. W dobie skojarzonej terapii antyretrowirusowej, u osób skutecznie leczonych, poziom wiremii we krwi obniża się do bardzo niskich wartości, poniżej granicy wykrywalności stosowanych metod (poniżej 50 kopii RNA HIV).

Jak się zbadać?

Okazuje się, że w porównaniu do innych krajów Unii Europejskiej, w Polsce przeprowadza się najmniej badań przesiewowych w kierunku zakażenia HIV. Niestety często nowe zakażenia wciąż wykrywane są dopiero w fazie AIDS, szczególnie u kobiet i mężczyzn heteroseksualnych. Oczywiście taka sytuacja znacznie pogarsza rokowania. Mimo rosnącej świadomości dotyczącej wirusa HIV, Polacy wciąż zapominają, że tylko wczesne zdiagnozowanie HIV i rozpoczęcie leczenia antyretrowirusowego umożliwia niemal normalne życie, a przede wszystkim niedopuszczenie do zachorowania na AIDS. Diagnostyka zakażenia HIV to przede wszystkim wykonanie testu przesiewowego w kierunku HIV – tzw. testu Elisa. Najczęściej wykonywane są obecnie testy tzw. IV generacji wykrywające zarówno przeciwciała dla wirusa HIV (anty-HIV) jak i białka wirusa – antygenu p24, które pojawia się we krwi we wczesnych fazach zakażenia. Taki test pozwala u części osób rozpoznać zakażenie już po 2 tygodniach od jego nabycia. Polskie Towarzystwo Naukowe AIDS zaleca także stosowanie szybkich testów diagnostycznych HIV (tzw. rapid tests), które dostępne są w niektórych gabinetach lekarskich, czy punktach diagnostycznych. Testy takie umożliwiają badanie zakażenia HIV ze śliny i krwi.

Co robić, jeśli wynik testu na HIV okaże się dodatni?

Po pierwsze nie można się załamywać, tylko trzeba rozpocząć leczenie u specjalistów. Tylko zdiagnozowanie zakażenia HIV umożliwia rozpoczęcie terapii antyretrowirusowej, która – z kolei – chroni przed zachorowaniem na AIDS. Obecnie w leczeniu HIV stosuje się kombinacje kilku leków, tzw. HAART (ang. Highly Active Antiretroviral Therapy, czyli wysoce skuteczna terapia antyretrowirusowa). Dobór leków na HIV jest indywidualny dla każdego pacjenta i zależy od jego wieku, płci, stanu zdrowia, rodzaju wykonywanej pracy, sytuacji rodzinnej, ale też od innych przebytych chorób. Dlatego osoba seropozytywna już od samej diagnozy zakażenia HIV powinna być pod stałą kontrolą lekarza specjalisty chorób zakaźnych. Niektórzy pacjenci, szczególnie tuż po diagnozie zakażenia HIV, wymagają także specjalistycznej pomocy psychologicznej.