PrEP- Pigułka, która może uratować ci życie.

Toksyna botulinowa
Styczeń 11, 2018
Życie codzienne zakażonych HIV
Styczeń 11, 2018

Co to jest PrEP? Profilaktyczne zażywanie PrEP może znacznie zmniejszać ryzyko zakażenia wirusem HIV.


Dlaczego?
Ponieważ leki antyretrowirusowe eliminują wirus, zanim jeszcze zagnieździ się on w organizmie. Wyjaśniamy, czym jest PrEP, jak działa, kto powinien go stosować, jak i kiedy.

To inaczej profilaktyka przedekspozycyjna (PrEP – ang. pre-exposure prophylaxis). Leki PrEP to dwie substancje – emtrycytabina i tenofowir. Ich działanie polega na hamowaniu przedostania się wirusa przez śluzówki w trakcie kontaktu seksualnego. Mówiąc inaczej, wirus jest blokowany i nie jest w stanie zakazić organizmu osoby niezakażonej.​

Czy były już przeprowadzane badania na dużej grupie osób, które udowadniają skuteczność PrEP?

W 2015 r. pierwszy raz ogłoszono wyniki badań, z których wynikało, że profilaktyczne przyjmowanie leków PrEP zmniejsza liczbę zakażeń aż o 86 proc.

Natomiast nieco później okazało się, że na badanych w Stanach Zjednoczonych 657 osób, przyjmujących profilaktycznie przez 2,5 roku PrEP nie odnotowano żadnego przypadku zakażenia wirusem HIV.

Takie wyniki badań wskazują na to, że przyjmowane profilaktycznie leki z emtrycytabiną i tenofowirem chronią przed zakażeniem HIV.

Czy HIV to naprawdę taka groźna choroba?

Epidemia zakażeń HIV trwa już od około 30 lat. Oczywiście dziś poziom wiedzy i specjalistów, i społeczeństwa jest znacznie większy, niż w XX wieku, jednak trzeba pamiętać, że nieleczone zakażenie HIV nadal prowadzi do śmierci.

Mimo to z roku na rok liczba osób zakażonych HIV stale rośnie. I na świecie, i w Polsce w każdym roku odnotowuje się coraz więcej zakażeń HIV.

Na świecie każdego dnia zakaża się HIV ponad 7 tys. osób, a około 5 tys. osób umiera z przyczyn związanych z HIV i AIDS. W Polsce do końca grudnia 2016 roku zarejestrowano 21 148 przypadków zakażenia HIV. Dla porównania, rok wcześniej było to 19 805 osób, czyli aż 1343 wykryte zakażenia rocznie więcej.

Służby epidemiologiczne i specjaliści zajmujący się HIV oraz AIDS szacują jednak, że faktycznie zakażonych może być około 30–40 tys. osób.

Według tych szacunków 70% osób zakażonych HIV w Polsce nie wie o tym. To szacowany największy odsetek nierozpoznanych zakażeń w stosunku do innych krajów Unii Europejskiej.

Najniebezpieczniejsze jest zatem to, że osoby nieświadome swego zakażenia HIV, stanowią przyczynę większości nowych zakażeń. Dotyczy to przede wszystkim osób w wieku 20–30 lat, mężczyzn mających kontakty seksualne z mężczyznami ale także kobiet i mężczyzn heteroseksualnych (również w stałych związkach).

Jeśli ktoś choć raz miał kontakt seksualny (nawet, jeśli to był tylko seks oralny) z osobą, co do której nie miał 100-proc. pewności, że nie jest zakażona HIV, powinien zrobić test. To tylko kilka minut. Nie trzeba być na czczo. Nie trzeba podawać swoich danych. Jeśli już będziemy pewni, że mamy status HIV ujemny, możemy rozpocząć przygotowania do profilaktyki preparatami PrEP

Kto powinien zdecydować się na profilaktykę przedekspozycyjną PrEP?

Jak sama nazwa wskazuje – „profilaktyka przedeskpozycyjna” – PREP (pre-exposure prophylaxis) jest dla wszystkich osób, które nie mogą wykluczyć, że w przyszłości będą mieć ekspozycje na zakażenie HIV.

Ekspozycja – to każde zachowanie w trakcie, którego mogłoby dojśc do zakażenia HIV – czyli każdy niezabezpieczony (bez prezerwatywy) kontakt seksualny analny, waginalny, oralny, ale także podawanie sobie narkotyków lub innych substancji dożylnie w niesterylnych warunkach.

Zgodnie z zaleceniami Polskiego Towarzystwa Naukowego AIDS PrEP HIV powinno być stosowane u osób dorosłych o zwiększonym ryzyku nabycia zakażenia HIV. Do takich osób należą:

  • osoby podejmujące kontakty seksualne z osobą/osobami zakażonymi HIV (nieleczoną antyretrowirusowo lub leczoną nieskutecznie) lub z osobą/osobami o nieznanym statusie serologicznym (czyli osobą, która nie ma „dzisiejszego” – ujemnego testu IV generacji na HIV) i nie używające konsekwentnie prezerwatyw,
  • osoby używające narkotyków dożylnie.

Na zwiększone ryzyko nabycia zakażenia HIV drogą seksualną mogą również wskazywać:

  • inne zakażenia przenoszone drogą płciową rozpoznane w ciągu ostatniego roku,
  • przyjmowanie profilaktyki poekspozycyjnej w ciągu ostatniego roku,
  • używanie narkotyków podczas kontaktów seksualnych,
  • świadczenie usług seksualnych.

Czy PrEP ma jakieś skutki uboczne?

Musimy pamiętać, że PrEP to lekarstwo, które może mieć działanie uboczne.

Nie powinniśmy o tym zapominać. Dlatego właśnie stosowanie PrEP nie może odbywać się w taki sposób, jak stosowanie na przykład zestawu wielowitaminowego, po który po prostu idziemy do apteki, kupujemy i zażywamy. PrEP może być stosowany wyłącznie pod kontrolą lekarza, który monitoruje nas pod kątem możliwych skutków ubocznych działania PrEP. Jednym z głównych jest potencjalny wpływ na funkcję nerek.

Dlatego przed włączeniem leczenia preparatami PrEP, a także już w trakcie zażywania funkcję nerek należy kontrolować. Zaleca się też kontrolowanie funkcji wątroby oraz innych narządów.

Ponieważ PREP nie chroni przed innymi chorobami przenoszonymi drogą płciową osoby zazywające PREP i podejmujące kontakty bez zabezpieczenia powinnym co 3 miesiące być kontrolowane pod kątem innych schorzeń przenoszonych drogą płciową – kiła, rzeżączka, Chlamydia trachomatis, WZW typu A, B, C, HPV itd itp.

Osoba planująca PREP powinna również rozważyć zaszczepienie się przeciw tym z wyżej wymienionych zakażeń, dla których mamy szczepionki – WZW typu A i B, HPV.

A co z lekami sprowadzanymi z zagranicy?

To prawda, są oferty sprzedaży wysyłkowej. Czasem też ktoś chce nam udostępnić leki, które używa. Ale i w jednym, i w drugim przypadku przede wszystkim trzeba sobie zadać pytanie, czy jest to lek pewny. Czy na pewno, to co dostajemy jest właśnie tymi substancjami, które chcemy przyjmować, żeby zabezpieczyć się przed zakażeniem HIV. Pamiętajmy, że chodzi o nasze zdrowie i nasze bezpieczeństwo. Sensem PrEP jest uniknięcie zakażenia HIV. Dlatego ważne jest, żeby lek, który przyjmujemy pochodził z oficjalnej, legalnej apteki, z pewnego źródła i był produkowany w legalnej fabryce podlegającej odpowiednim przepisom prawa.

Czyli jakie mamy preparaty PrEP, na które lekarz w Polsce może nam wypisać receptę i które możemy kupić w aptece na terenie Polski?

Na polskim rynku w tej chwili mamy trzy preparaty trzech firmy, które oferują profilaktykę w zakresie HIV. Leki te są w różnych cenach. Pacjent może sobie po prostu wybrać konsultując się z lekarzem. Ale właśnie te leki z polskiej apteki ordynowane przez lekarza są najpewniejsze i najbezpieczniejsze.
Otrzymując zamówione leki przysłane z dalekich krajów nigdy nie mamy pewności czy były transportowane we właściwych warunkach, które zapewniły im stabilność.

Co trzeba zrobić, żeby zacząć przyjmować PrEP?

Przed rozpoczęciem przyjmowania PrEP należy:

  • wykonać badanie serologiczne w kierunku zakażenia HIV: test IV generacji: anty-HIV/p24,
  • wykluczyć ostrą/wczesną chorobę retrowirusową,
  • zweryfikować prawidłową funkcję nerek,
  • wykluczyć zakażenie HBV, a w razie konieczności zaszczepić się w tym kierunku,
  • wykonać diagnostykę innych zakażeń przenoszonych drogą płciową, w tym HCV.

Jak dokładnie wygląda stosowanie PrEP?

W ramach PrEP należy stosować doustnie dizoproksyl tenofowiru [300 mg] z emtrycytabiną [200 mg] w pojedynczej dawce dobowej z posiłkiem. Bardzo istotne jest regularne przyjmowanie leków. Dane z badań klinicznych wskazują, że w przypadku błony śluzowej pochwy ochrona osiągana była po 3-7 dniach przyjmowania leków, natomiast w przypadku błony śluzowej odbytu już następnego dnia. W niektórych przypadkach mężczyzn utrzymujących stosunki seksualne z mężczyznami z dużym ryzykiem zakażenia HIV lekarz może zalecić doraźną PrEP, jednak to postępowanie, chociażby ze względu na nieprzewidywalność momentów, w których zechcemy podjąć kontakt seksualny jest zdecydowanie mniej skuteczne.

Są różne schematy tego tzw. „weekendowego” stosowania leków: przyjmowanie podwójnej dawki leku przed stosunkiem, a następnie pojedynczej dawki po 24 i 48 godzinach od pierwszej dawki; od czwartku do poniedziałku po 1 tabletce z zaplanowanymi kontaktami seksualnymi sobota/niedziela. Takie postępowanie można jednak zalecać tylko osobom, które dokładnie planują kontakty seksualne i nie są one częstsze niż 1-2x w miesiącu. Ważne jest, by nie przekraczać 7 tabletek tygodniowo. Tabletkę PrEP przyjmuje się z posiłkiem.

Co trzeba zrobić, żeby zacząć przyjmować PrEP?

Przed rozpoczęciem przyjmowania PrEP należy:

  • wykonać badanie serologiczne w kierunku zakażenia HIV, czyli test IV generacji – anty HIV/p24,
  • wykluczyć ostrą/wczesną chorobę retrowirusową,
  • zweryfikować prawidłową funkcję nerek,
  • wykluczyć zakażenie HBV, a w razie konieczności zaszczepić się w tym kierunku,
  • wykonać diagnostykę innych zakażeń przenoszonych drogą płciową, w tym HCV.

K​iedy już stosuję PrEP, mogę przestać używać prezerwatyw?

Zdecydowanie nie. Trzeba koniecznie pamiętać, że PrEP jest profilaktyką chroniącą przez zakażeniem HIV, jednak w medycynie i życiu nigdy nie ma 100% pewności. Dlatego stosowanie prezerwatyw jest wysoce wskazane. Trzeba też pamiętać, że zdarzają się przypadki zsunięcia się prezerwatywy, czy pęknięcia. Dlatego połączenie tych dwóch metod profilaktyki przeciwko wirusowi znacznie zmniejsza ryzyko zakażenia i chroni przed tą światową epidemią. I oczywiście kolejna bardzo ważna uwaga i przypomnienie: PrEP nie chroni przed innymi chorobami przenoszonymi drogą płciową. wirusowe zapalenia wątroby, rzeżączka, kiła, chlamydia – to choroby, przed którymi sam PREP nie chroni. Dlatego koniecznie pamiętajcie o właściwym stosowaniu prezerwatyw oraz lubrykantów. Warto również wykorzystać możliwości wszelkich dostępnych szczepień ochronnych.

I to już wszystko?

Każda osoba stosująca PrEP musi być pod stałą opieką i kontrolą lekarza, najlepiej specjalizującego się w tym zagadnieniu. Pacjent taki – podkreślmy to jeszcze raz – powinien regularnie kontrolować funkcję nerek oraz wątroby. Niezwykle istotne jest też regularne (o stałej porze dnia) przyjmowanie leku prewencyjnego w zakresie HIV.

A co jeśli mamy z tym jakieś problemy?

Polskie Towarzystwo Naukowe AIDS zaleca, by w przypadku niezadowalającej współpracy pacjenta z lekarzem, przy nieprzestrzeganiu zaleceń lekarza, by pacjent skonsultował się z psychologiem. Powinien on zidentyfikować przeszkody w przyjmowaniu leków (behawioralne, strukturalne, psychospołeczne) i opracuje wraz z pacjentem indywidualny plan poprawy regularności zażywania leków. Można na przykład zacząć używać elektronicznych powiadomień, powiązania przyjmowania tabletek z konkretnymi czynnościami czy dostosowania zażywania leków do stylu życia.

Jak długo powinno się przyjmować PrEP?

Nie ma konkretnego czasu przyjmowania PrEP. Prewencję powinno się kontynuować tak długo, jak długo utrzymuje się ryzyko zakażenia HIV. W przypadku zakończenia PrEP należy wykluczyć zakażenie HIV badaniami serologicznymi, ostatnie po upływie 6 miesięcy od ostatniej dawki.

PreP można przerwać przede wszystkim wtedy, kiedy mamy pewnego, wiernego partnera seksualnego, z którym umówimy się, że w razie zdrady i narażenia na HIV, poinformuje nas o tym i będzie zabezpieczał się prezerwatywą przy każdym rodzaju kontaktu seksualnego poza związkiem.

Partner zakażony HIV i skutecznie leczony antyretrowirusowo z wiremią HIV bardzo niską, na granicach wykrywalności i regularnie zażywający leki, jest – wbrew powszechnym przekonaniom – jednym z bezpieczniejszych partnerów dla osoby niezakażonej HIV i mając takiego stałego partnera możemy również rozważyć przerwanie PrEP. Natomiast, jeśli mamy wątpliwości czy zakażony HIV partner zażywa leki regularnie, albo wiemy, że zażywa dużo innych dodatkowych substancji nieznanego pochodzenia o nieznanych interakcjach z lekami antyretrowirusowymi, to powinniśmy zdecydować się na PREP, ponieważ nie możemy być pewni, że wiremia HIV utrzymuje się zawsze na niskich poziomach.

Czyli jakie mamy preparaty PrEP, na które lekarz w Polsce może nam wypisać receptę i które możemy kupić w aptece na terenie Polski?

Na polskim rynku w tej chwili mamy trzy preparaty trzech firmy, które oferują profilaktykę w zakresie HIV. Leki te są w różnych cenach. Pacjent może sobie po prostu wybrać lek, konsultując się z lekarzem. Ale właśnie te leki z polskiej apteki ordynowane przez lekarza są najpewniejsze i najbezpieczniejsze.

Pamiętajmy też, że otrzymując zamówione leki przysłane z dalekich krajów, nigdy nie mamy pewności czy były transportowane we właściwych warunkach, które zapewniły im stabilność.

Piśmiennictwo:

Zasady opieki nad osobami zakażonymi HIV. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Naukowego AIDS

No New HIV Infections With Increasing Use of HIV Preexposure Prophylaxis in a Clinical Practice Setting,. https://academic.oup.com/cid/article/61/10/1601/302937

Materiały Krajowego Centrum ds. AIDS